BẠN BÈ

Hoàng Hải Thủy gặp nhiếp ảnh gia Võ Anh Ninh và họa sĩ Tú Duyên (01/1990)

SÁCH MỸ THUẬT MỚI RA - MỘT SỐ PHẦN BỊ CHO LÀ ĐẠO VĂN

Quyển sách Mỹ thuật ở Sài Gòn Thành phố Hồ Chí Minh (Mỹ thuật ở SG TP.HCM) (NXB Văn hóa – Văn nghệ, quý 4. 2011) do Uyên Huy, Trương Phi Đức, Lê Bá Thanh soạn thuộc bộ sách 100 câu hỏi đáp về Gia Định – Sài Gòn – TP.HCM (khoảng 30 quyển), được đầu tư công phu, do Cao Tự Thanh, Hoàng Mai, Hồng Duệ… chủ biên. Bộ sách này có vài quyển đã trở thành cẩm nang tra cứu cho các độc giả không chuyên; có nhiều quyển chỉ hỏi đáp những gì mà người viết biết, nên khá bó hẹp và manh mún; có quyển bị cho là đạo văn như Mỹ thuật ở SG TP.HCM vừa đề cập.

Trong quyển sách này, phần hỏi đáp về mỹ thuật người Hoa có thể xem là bản chép từ Hội họa và thư pháp của người Hoa tại TP.HCM do Phạm Hoàng Quân viết, từng in trong cuốn Văn hóa và nghệ thuật người Hoa TP.HCM (Trung tâm Văn hóa TP.HCM, tháng 10. 2006), với nhóm tác giả Huỳnh Ngọc Trảng, Nguyễn Đại Phúc, Trương Ngọc Tường, Lý Lược Tam, Lê Hải Đăng và Phạm Hoàng Quân.

 

GIỐNG CẢ CHI TIẾT SAI

Tại câu hỏi số 59 trong quyển Mỹ thuật ở SG TP.HCM (từ trang 198 đến 202), với nội dung: “Xin cho biết tổng quan về sự hình thành và phát triển hội họa của người Hoa ở thành phố đến 1975”, phần viết về các họa sĩ như Lưu Khúc Tiều, Đới Ngoan Quân, Tả Bạch Đào, Hà Lãng Hùng, Chiêm Quốc Hùng, Triệu Thiếu Ngang, Lương Thiếu Hàng… có thể nói là chép gần như 90% từ “Những họa gia tiên phong và quá trình truyền thụ” của Phạm Hoàng Quân trong cuốn Văn hóa và nghệ thuật người Hoa TP.HCM (từ trang 233 cho đến 237).

Tại câu hỏi số 61 với nội dung: “Xin cho biết về hoạt động hội họa của người Hoa từ lúc hình thành đến 1975” (từ trang 206 đến 209) thì gần như chép nguyên văn phần “Hoạt động hội họa của người Hoa từ lúc hình thành đến 1975″ trong phần nghiên cứu của Phạm Hoàng Quân (từ trang 237 đến 240), tất nhiên có cắt bỏ một hai ý ngắn.

Tại câu hỏi số 63 với nội dung: “Xin cho biết về nghệ thuật thư pháp của người Hoa” (từ trang 216 đến 219) thì chép từ phần “Thư pháp Việt Nam và thư pháp của người Hoa ở Nam bộ” của Phạm Hoàng Quân (từ trang 246 đến 250).

Chắc chắn sẽ có những thắc mắc kiểu như: Liệu có phải nhóm tác giả Uyên Huy, Trương Phi Đức, Lê Bá Thanh và Phạm Hoàng Quân cùng tham khảo từ một tài liệu tiếng Hoa nào đó nên có sự giống nhau về thông tin?

Thế nhưng, ở đây có những biểu hiện để thấy rằng không phải như thế.

Thứ nhất, về tài liệu tham khảo, quyển Mỹ thuật ở SG TP.HCM không cho thấy có tham khảo tài liệu tiếng Hoa hay các tài liệu liên quan trực tiếp đến mỹ thuật người Hoa. Ngay cả cuốn Văn hóa và nghệ thuật người Hoa TP.HCM của nhóm Phạm Hoàng Quân cũng không có trong danh mục tham khảo của quyển này.

Thứ hai, tất cả những sai sót trong quá trình phiên âm và đánh máy của Phạm Hoàng Quân đều được quyển Mỹ thuật ở SG TP.HCM sao chép nguyên, ví dụ Đới Ngoạn Quân (đúng phải là Ngoan), Hạ Tú Duyên (đúng phải là Tú Duyên), Triệu Thiếu Ngan (đúng phải là Ngang), Huỳnh Tuấn Bá (đúng phải là Tuần), Phổ Tâm Tư (đúng phải là Dư), Hoàng Quân Bính (đúng phải là Bích)… Cho nên, nếu có tham khảo chung một tài liệu thì cách phiên âm tên họa sĩ phải khác nhau ở những điểm sai này.

PHẠM HOÀNG QUÂN LÊN TIẾNG

Chúng tôi có liên hệ vài lần qua điện thoại với Uyên Huy và Trương Phi Đức để hỏi về điều này, nhưng đến nay vẫn chưa kết nối được. Riêng Phạm Hoàng Quân thì cho biết các nghiên cứu này của anh phần lớn dựa vào tài liệu tiếng Hoa, bản tiếng Việt này đã công bố một số nơi như báo Sài Gòn Tiếp Thị, bản tiếng Anh đã in trên tạp chí hàng không của Singapore từ 3-4 năm trước.

Phạm Hoàng Quân nói rằng giữa người làm nghiên cứu với nhau, tham khảo, trích lục là điều cần thiết, nhưng nên ghi nguồn hoặc chú thích cụ thể để độc giả tránh hiểu lầm. Bởi nếu không tôn trọng nguyên tắc này, về sau sẽ có nhiều thị phi đáng tiếc, làm ảnh hưởng đến phẩm giá của nhau.

“Tôi chẳng muốn làm rùm beng chuyện này, thậm chí không đòi tiền tác quyền, mà đáng ra tôi phải được hưởng. Tôi chỉ muốn nhóm tác giả Mỹ thuật ở SG TP.HCM phải có lời đính chính hoặc chú thích để mọi người được rõ; trong những lần tái bản sau, nếu không tiện chú thích nguồn thì xin bỏ phần nghiên cứu của tôi ra khỏi quyển sách”, Phạm Hoàng Quân nói.

Tham vọng của bộ sách 100 câu hỏi đáp về Gia Định – Sài Gòn – TP.HCM là dựng lên một địa chí văn hóa, một tiểu từ điển bách khoa về thành phố có bề dày và rất đa diện. Đáng lý, với tiêu chí như vậy, những người biên soạn phải hết sức nghiêm túc trong việc thực hiện để bộ sách đạt đến độ xác tín. Rất tiếc, vẫn còn những con sâu làm rầu nồi canh.

(Như Hà | Thể Thao & Văn Hóa)

KẾ HOẠCH TỔ CHỨC "THỦ ẤN HỌA" VỚI HỌA SĨ TÚ DUYÊN

Đại học Quốc tế Hồng Bàng

Khoa Mỹ thuật công nghiệp          TP. Hồ Chí Minh, ngày 17 tháng 06 năm 2011

    --------------------

CLB Ý Tưởng Sáng Tạo

Số: 04/2011/KH-CLB

KẾ HOẠCH

v/v: TỔ CHỨC BUỔI NÓI CHUYỆN CHUYỀN ĐỀ

THỦ ẤN HỌA VỚI HỌA SỸ TÚ DUYÊN

Kính gửi: Ban chủ nhiệm khoa Mỹ thuật công nghiệp

“Thủ Ấn Họa” là bộ môn mỹ thuật độc đáo, hấp dẫn mang đậm  nét văn hóa riêng của Việt Nam nhưng hiện nay vẫn còn bị nhìn nhận rất mơ hồ và thiếu thông tin.

Họa sỹ Tú Duyên; người sáng lập nên “Thủ Ấn Họa”. Ở tuổi 96, thầy vẫn tâm huyết; mong muốn truyền đạt cho giới sinh viên trẻ ngành mỹ thuật  những kiến thức, trãi nghiệm cả đời nghiên cứu, sáng tác và giảng dạy của mình.

Với những lí do trên, ban chủ nhiệm CLB Ý Tưởng Sáng Tạo lên kế hoạch tổ chức buổi nói chuyện chuyền đề : “Thủ Ấn Họa” với họa sỹ Tú Duyên.

I/Thời gian - Địa điểm:

Thời gian dự trù: 8h00 ngày 30/07/2011.

Địa điểm: Hội trường 2, cơ sở 1B/25 đường số 1, phường 16, Quận Gò Vấp.

II/ Nội dung:

1.     Kế hoạch thực hiện:

Lên kế hoạch từ 15/06 đến 18/6.

Công tác chuẩn bị: 19/06 đến 28/07. Phổ biến kế hoạch đến toàn bộ sinh viên khoa Mỹ thuật công nghiệp.

Khai mạc: 8h00 ngày 30/07.

Bế mạc: 11h00 cùng ngày.

2.     Thành phần khách mời:

Họa sỹ  Trương Văn Ý và tất cả giảng viên khoa Mỹ thuật công nghiệp.

3.     Thành lập ban tổ chức:

Chủ nhiệm CLB H.S Nguyễn Văn Đắc (Trưởng ban)

PCN CLB Nguyễn Hoài Anh (Thành viên)

PCN CLB Nguyễn Anh Tuấn (Thành viên)

Võ Thị Hạnh Trang (Thư kí)

III/ Mục Đích - Yêu cầu:

Mục đích:

Giới thiệu đến Khoa Mỹ thuật công nghiệp về bộ môn “Thủ Ấn Họa”

Yêu cầu:

Xây dựng mô hình học thuật mang màu sắc mới phục vụ cho nghiên cứu và học tập.

Thu hút đông đảo sinh viên.

Ý kiến chủ nhiệm khoa MTCN                              ĐẠI DIỆN BAN TỔ CHỨC

(CLB Ý Tưởng Sáng Tạo)

LA PEINTURE CHINOISE

Năm 1930 Giáo sư Họa sĩ Nam Sơn đã viết một cuốn sách rất giá trị: “ La Peinture Chinoise" - Hội họa Trung Hoa (bằng tiếng Pháp) in tại nhà in nổi tiếng Lê Văn Phúc - Hà Nội. Trong đó ông trình bày một tư tưởng nghệ thuật chủ đạo: Thiên nhiên - nguồn mạch “vĩnh cửu và vô tận” của hội họa, đặt viên gạch đầu tiên gây dựng nền móng học thuật của người Việt Nam, làm cơ sở lý luận để nghiên cứu và tìm kiếm những đặc tính á Đông cho nền hội họa Việt Nam nhằm cung cấp thêm hiểu biết cho sinh viên. Đó là cuốn sách mỹ thuật bằng tiếng Pháp đầu tiên do một người Việt Nam biên soạn và xuất bản.

Làm việc ở một trường mỹ thuật chính quy, phải dạy vẽ theo phương pháp hàn lâm châu Âu, song ông còn viết cuốn sách "Hội hoạ Trung Hoa" (1930) để đưa ra "Tuyên ngôn nghệ thuật phương Đông", hướng dẫn sinh viên đi thăm các di tích văn hoá - nghệ thuật để trau dồi vốn cổ và lắng hồn dân tộc. Ông luôn nhắc học sinh "học vẽ với thầy chỉ là một, điều quan trọng là phải phát huy đến trăm lần khi ra đời" - lời của hoạ sĩ Tú Duyên nhớ lại và đăng trên báo "Sài Gòn giải phóng" năm 1996. Và, rất tâm đắc với quan điểm của Ottaviano Petrucci "Đã đến lúc nền văn minh chung của của nhân loại muốn có bước đi tiếp trên quả đất, cần phải biết hoà nhập, thu thái những dị - đồng của cổ đại", ông đã đưa ý kiến của nhà phát minh khoa học người Italia này vào cuốn sách của mình như một phương châm đào tạo và sáng tác. Ông rất giỏi hình hoạ nghiên cứu, song rất coi trọng ký hoạ thâm diễn, biết khai thác cả phần giống và phần khác nhau của các nền hội hoạ thế giới để dạy sinh viên và đưa vào sáng tác của mình, do đó các lớp hoạ sĩ vốn là sản phẩm đào tạo của ông đều có tác phẩm nghiêm túc mà không khô cằn, trái lại "luôn tươi mát như nụ hoa mới nở" (lời hoạ sĩ Tô Ngọc Vân). Nhiều tác phẩm của họ được công chúng nghệ thuật Âu - Mỹ rất trân trọng và mua với giá cao, vì nó không lặp lại cái mà họ đã qua, nó chặt chẽ với chất thông thái hàm súc phương Đông, nó mang nét đẹp nhiệt đới đầy ấn tượng với những con người Việt Nam đôn hậu.

BẢO TÀNG MỸ THUẬT TP HCM MỞ RỘNG CƠ NGƠI

Hơn 20 năm hoạt động, lần đầu tiên Bảo tàng Mỹ thuật thành phố mở rộng thêm khu trưng bày có diện tích gần 1.500 m2. Nơi đây được dành giới thiệu các bộ sưu tập mỹ thuật đặc trưng, nhất là hiện vật của khu vực phía Nam.

Khu trưng bày mới là một tòa nhà nằm cạnh Bảo tàng Mỹ thuật TP HCM, vẫn thuộc quần thể kiến trúc chung của bảo tàng.

Họa sĩ Hứa Thanh Bình

Nhân dịp khai trương tòa nhà mới vào ngày 23/4, Bảo tàng mở cuộc triển lãm trưng bày chuyên đề "Hiện vật sưu tầm từ năm 2006-2010", giới thiệu gần 300 tranh, tượng và ký họa trong tổng số gần 1.400 hiện vật góp nhặt được trong 5 năm qua.

"Tòa nhà 3 tầng cũ vốn được sử dụng làm nơi trưng bày, triển lãm từ trước đến nay không thể đáp ứng hết nhu cầu của bảo tàng khi số lượng hiện vật ngày càng nhiều. Vì thế, việc mở rộng cơ ngơi sang tòa nhà thứ hai là hết sức cần thiết", bà Mã Thanh Cao, Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật TP HCM, cho biết.

Khu mới của bảo tàng khá rộng, thoáng đãng, tạo cảm giác dễ chịu cho khách tham quan khi đến thưởng lãm nghệ thuật. Tác phẩm ở đây được trưng bày, sắp xếp theo từng bộ sưu tập, giúp khán giả dễ hình dung được quá trình sáng tác, phong cách hội họa của các tác giả như: họa sĩ Nguyễn Gia Trí, Tú Duyên, Kim Bạch, Trần Nguyên Đán, nhà điêu khắc Đinh Rú... Thêm vào đó, khu nhà có hệ thống ánh sáng, đèn chiếu được nâng cấp, có ghế dài cho khách nghỉ chân khi xem tranh.

Trước đây, bảo tàng vốn là nhà ở của một người Hoa, thường được gọi là "nhà chú Hỏa", xây dựng từ đầu thế kỷ 20. Từ năm 1987, UBND TP HCM giao "nhà chú Hỏa" cho Bảo tàng Mỹ thuật TP HCM để cải tạo mở rộng, nhưng riêng các khu nhà chính không được phép phá bỏ bất kỳ mảng kiến trúc nào. Điều này được bảo tàng tuân thủ chặt chẽ.

Họa sĩ Thanh Bình, cán bộ bảo tàng cho biết, mọi hoạt động sửa chữa tòa nhà được làm hết sức cẩn thận, từ màu sắc cho đến thiết kế nội thất, nhằm giữ cho không gian kiến trúc này được bảo toàn theo thời gian. Hiện bảo tàng đã làm hồ sơ xin công nhận di sản kiến trúc cho tòa nhà.

Năm 2006, giám đốc Mã Thanh Cao là người may mắn được gặp gỡ với gia đình nhà chú Hỏa khi họ từ nước ngoài về thăm lại TP HCM. Kể từ đó, bà Cao luôn giữ liên lạc với con cháu chú Hỏa để tìm hiểu, cập nhật thông tin về quá trình lịch sử xây dựng của tòa nhà.

Ngày nay, đến với bảo tàng, du khách có thể thưởng thức các hiện vật mỹ thuật cổ như: mỹ thuật Óc Eo và hậu Óc Eo, Chămpa, mỹ thuật thế kỷ 19 - đầu thế kỷ 20, gốm Lý - Trần - Lê, gốm Sài Gòn xưa, đồ thờ cúng bằng chất liệu đồng, đồ chạm gỗ, cẩn xà cừ... Mỹ thuật hiện đại gồm: sưu tập tác phẩm của các danh họa Việt Nam từng học tại trường Mỹ thuật Gia Định, Mỹ thuật Đông Dương, sưu tập ký họa kháng chiến... và các tác phẩm sáng tác từ năm 1975 đến nay.

(Thoại Hà)

NÂNG CẤP & MỞ RỘNG BẢO TÀNG MỸ THUẬT TP. HCM

Ngày 23.4, Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM (số 97A Phó Đức Chính , Q.1, TP.HCM) đã chính thức khai trương Khu nhà trưng bày mới nằm liền kề bên cạnh (tức số 97 Phó Đức Chính).

Bên trong khu trưng bày mới

Đây vốn là khu quần thể kiến trúc cổ của dòng họ Hun Bon Hoa (chú Hỏa) nổi tiếng mà ngày 15.9.2001, UBND TP.HCM đã quyết định cho phép Bảo tàng Mỹ thuật tiếp nhận thêm 2 tòa nhà (số 97 Phó Đức Chính và số 54 Nguyễn Thái Bình - cả hai tòa nhà này trước đây do Trung tâm Thông tin - Triển lãm thuộc Sở VH-TT TP.HCM quản lý). Tổng diện tích cả ba tòa nhà gần 10.000m2. Tuy nhiên, dự án này chỉ mới thực hiện xong giai đoạn I (cải tạo tòa nhà 97 Phó Đức Chính và một phần sân vườn) với kinh phí 3 tỉ đồng… Dịp này, ở đây cũng sẽ khai mạc trưng bày chuyên đề Hiện vật sưu tầm từ năm 2006-2010, với gần 300 tranh, tượng, ký họa kháng chiến trong tổng số 1.388 hiện vật mà bảo tàng đã sưu tầm được trong 5 năm qua. Trong đó có khá nhiều tác phẩm được sáng tác tại Sài Gòn trước năm 1975 của các họa sĩ: Nguyễn Gia Trí, Tú Duyên, Nguyễn Trí Minh, Trương Thị Thịnh, Bé Ký, Lê Chanh, Trần Kim Hùng… Điểm nhấn của trưng bày này là 72 phác thảo của danh họa Nguyễn Gia Trí được bảo tàng mua lại với giá 1,844 tỉ đồng.

Từ nhiều năm nay, Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM cũng đang lưu giữ bức sơn mài Vườn Xuân Trung - Nam - Bắc của Nguyễn Gia Trí được UBND TP.HCM mua năm 1990 với 100.000 USD và tặng lại cho bảo tàng. Hiện Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM đang làm hồ sơ để tác phẩm này được công nhận là bảo vật quốc gia.

(Hà Đình Nguyên)

TÍN HIỆU MỚI

Một tin vui cho giới mỹ thuật và công chúng xem tranh: Ngày 23-4, Bảo tàng Mỹ thuật TPHCM chính thức khai trương Khu trưng bày mới tại 97A Phó Đức Chính, quận 1. Dịp này, Bảo tàng đã tuyển chọn, triển lãm khoảng 300 tác phẩm trong bộ sưu tập 5 năm (2006 – 2010).

Làm thế nào tìm được nét đặc sắc riêng của một bảo tàng mỹ thuật so với hệ thống bảo tàng của thành phố và các bảo tàng khác trong cả nước?

Xác định điều này, Ban Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật TPHCM đã định hướng chọn những tác phẩm có giá trị mỹ thuật cao, song song với việc chọn những tác phẩm góp phần định hình và phát triển các bộ sưu tập của một số họa sĩ, điêu khắc gia có uy tín.

Tại Khu trưng bày mới, công chúng yêu mỹ thuật sẽ có dịp thưởng thức: các tác phẩm sơn mài nổi tiếng và một số phác thảo của Nguyễn Gia Trí; tác phẩm thủ ấn họa của Tú Duyên; tranh lụa của Lê Thị Kim Bạch; tranh khắc gỗ của Trần Nguyên Đán; tranh sơn mài, sơn dầu của Quách Phong; tượng điêu khắc của Đinh Rú…

Đi tìm những gương mặt tiêu biểu trong bộ sưu tập mỹ thuật đương đại với nhiều đề tài, chất liệu, phong cách khác nhau, người xem sẽ bắt gặp các tác phẩm của Đỗ Tuấn Anh, Phạm Nguyên Cẩn, Nguyễn Thanh Châu, Nguyễn Tấn Cương, Trương Hán Minh, Trang Phượng, Tô Sanh, Bùi Hải Sơn, Phạm Thanh Tâm, Trần Văn Thảo, Ca Lê Thắng…

Sớm xác định tranh ký họa kháng chiến là nét đặc trưng của bảo tàng, bộ sưu tập ký họa miền Nam phản ánh cuộc sống và sinh hoạt của nhân dân miền Nam trong kháng chiến luôn tạo được nhiều cảm xúc cho người xem. Thế mạnh của mảng đề tài ký họa kháng chiến được tìm thấy qua tác phẩm của Vũ Ba, Trần Quang Bộ, Trường Chăm, Huỳnh Phương Đông, Lê Lam, Phạm Mùi, Phan Oánh, Phan Phương Trực, Võ Xưởng…

Một bộ phận trưng bày khác, tạo sắc thái riêng của bảo tàng là bộ sưu tập tác phẩm mỹ thuật Sài Gòn trước năm 1975. Qua nhiều đề tài phong cảnh, tĩnh vật, chân dung được thể hiện qua nhiều bút pháp hiện thực, biểu hiện, trừu tượng, công chúng xem tranh sẽ gặp lại một số tác phẩm của Hồ Thành Đức, Trần Kim Hùng, Bé Ký, Nguyễn Lâm, Nguyễn Trí Minh, Nguyễn Phước, Nguyễn Văn Rô, Nguyễn Siên, Trương Thị Thìn, Hồ Hữu Thủ, Nguyễn Trung Tín, Nguyễn Văn Trung, Nguyễn Trung…

Giới thiệu phần tuyển chọn tiêu biểu các hiện vật sưu tập trong 5 năm qua tại khu trưng bày này, đang hé lộ sự mở đầu đổi mới trong hoạt động mỹ thuật ở TPHCM. Với cơ ngơi mở rộng, chuẩn bị trùng tu và sắp xếp lại “kho tàng” hiện vật khá phong phú, Bảo tàng Mỹ thuật TPHCM đang tạo sức thu hút từ nhiều nét đặc trưng, độc đáo của khu vực phía Nam.

Từ vị thế mới, thời gian tới, Bảo tàng Mỹ thuật TPHCM có thể đáp ứng nhu cầu thưởng thức thẩm mỹ của công chúng trong, ngoài nước nhiều hơn, cao hơn, xứng tầm là một trong hai bảo tàng mỹ thuật lớn, tiêu biểu của Việt Nam.

(Kim Ửng)